Castrum Doloris. Staropolskie ceremonie pogrzebowe

Kiedy w XVII wieku chowano zmarłego szlachcica bądź arystokratę, oprawa muzyczna nie ograniczała się wyłącznie do samotnego głosu organisty. Na tę okazję komponowano odpowiednie śpiewy sakralne i instrumentalne triady. Wykonywano je najpierw przy zmarłym w domu, potem podczas mszy żałobnej, a po niej przy katafalku i podczas procesji do grobu. Zaś katafalk nie był zwykłym podwyższeniem, jak dzisiaj, a stanowił, zgodnie ze swoją nazwą, prawdziwy „obóz żalu”, zbudowany na podobieństwo ołtarza, a czasem nawet kaplicy. To właśnie wtedy swoją Missa Requiem skomponował Damian Stachowicz (przed 1693 r.), Maciej Wronowicz psalm 129 De profundis (między 1680 a 1684 r.), a chorał gregoriański wykonywano z Graduale Andrzeja Piotrkowczyka (1651).

fot. Szkoła Śpiewania Chorału

Właśnie te utwory można było usłyszeć całkiem niedawno, podczas wrocławskiego i warszawskiego koncertu Castrum Doloris, które odbyły się 10 i 12 listopada 2013 r. Wykonano je w ramach projektu „Chorał sarmacki”, który prowadzi Robert Pożarski. Partie solowe wykonywali śpiewacy Bornus Consort, wspomagani przez Zespół Muzyki Dawnej Tempus, zaś partie chórowe wykonywał Chór Sarmacki im. Grzegorza Gerwazego Gorczyckiego, w którym śpiewa troje naszych Projektowiczów. Instrumentalnie całość wzbogacał zespół instrumentów dawnych Concerto Antemurale oraz Orkiestra Czasów Zarazy, w której grały dulcjany, kozły i kotły. Jednym słowem – oprawa godna pochówku zasłużonej osoby. Wrocławski koncert, który odbył się w kościele Świętego Bartłomieja, będącym dolnym kościołem kolegiaty Świętego Krzyża na Ostrowie Tumskim, Robert Pożarski zadedykował zmarłemu 28 października ś.p. Tadeuszowi Mazowieckiemu. To wykonanie zostało nagrane i obecnie trwają prace nad wydaniem koncertu na płycie. Można jeszcze wspomóc ten projekt na tym portalu.  A tak rekomenduje ten koncert Wydawnictwo Kle:

Nieczęsto zdarza się, że przedsięwzięcie o, przede wszystkim, muzycznym charakterze ma tak istotne znaczenie dla kultury. Rekonstrukcja ceremonii pogrzebowej z czasów I Rzeczypospolitej jest wypełnieniem wielkiej luki w dzisiejszej świadomości. Z jednej strony przenosi nas w czasy, które bezpowrotnie minęły, a z drugiej uświadamia ich paradoksalną bliskość i stałą obecność w polskiej kulturze. Magnetyzująca interpretacja sprawia, że utwory wykonane na tej płycie nie pozostaną jedynie zabytkami interesującymi dla badaczy, ale żywym dziełem, zdolnym i dziś budzić emocje.

Koncert warszawski odbył się w Studiu im. Witolda Lutosławskiego. Również on został nagrany i będzie retransmitowany w Programie 2 Polskiego Radia.

„Chorał sarmacki” to program prezentujący unikatową formę chorału z polskich źródeł XVII-wiecznych – Ksiąg Piotrkowskich. W nowatorski, choć jak najbardziej udokumentowany historycznie, sposób podchodząc do tego zadania łączy śpiew jednogłosowy z wielogłosową muzyką sakralną polskich kompozytorów z epoki baroku. W ramach tego programu została nagrana płyta Missa Rorate i Completorium z utworami G.G. Gorczyckiego. Do kupienia tutaj.

Wykonanie tego koncertu spotkało się z bardzo ciepłym przyjęciem przez melomanów i miłośników muzyki dawnej. Entuzjastycznej recenzji doczekał się koncert z Chełmna, który został zarejestrowany na wydanej niedawno płycie. Szczególną uwagę zwrócono w niej na przygotowanie chóru, składającego się głównie z amatorów, gdzie zaznaczono bardzo dobrą intonację sopranów i tenorów, a w tych właśnie głosach udzielają się nasi Projektowicze.

Agnieszka Skórzewska

Chorał Sarmacki w Chełmnie

W ubiegłą niedzielę, 22. września, część naszego Projektu wzięła udział w koncercie „Chorał Sarmacki”, który odbył się w kościele farnym w Chełmnie w ramach 51. Bydgoskiego Festiwalu Muzycznego. Koncert poprzedziły sesje nagraniowe, które umożliwią przyszłe wydanie albumu.

 

 Do miasta zabytków i zakochanych (tak reklamuje się Chełmno) udaliśmy się w piątek po południu. Pogodny wrześniowy wieczór i piękne jesienne krajobrazy stwarzały atmosferę oczekiwania na niezwykłe wydarzenie. Od razu po dotarciu udaliśmy się na pierwszą sesję nagraniową. Przedpołudniowe próby i wymagające wieczorne nagrania, które przedłużały się daleko za północ, pochłaniały większość naszego czasu w ten weekend. Odbywały się one w zabytkowych wnętrzach wczesnogotyckiego kościoła pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, potocznie zwanego farą. Punktem kulminacyjnym był niedzielny koncert, zorganizowany specjalnie na życzenie melomanów. W murach świątyni, z którą 300 lat temu był związany wybitny polski barokowy kompozytor i kapelmistrz ks. Grzegorz Gerwazy Gorczycki, zabrzmiały jego Missa Rorate i Completorium w wykonaniu tak znakomitych znawców i wykonawców muzyki dawnej jak Bornus Consort i Kwartet Wokalny Tempus. Towarzyszył im profesjonalny zespół instrumentów dawnych oraz amatorski Chór Sarmacki im. G.G. Gorczyckiego, zorganizowany specjalnie na tę okazję i prowadzony Roberta Pożarskiego. 

 

          Mimo tak intensywnej pracy udało się wykroić parę chwil na spacer urokliwymi uliczkami Chełmna, zobaczyć zabytki gotyku ceglanego wysokiej klasy oraz wdrapać się na wieżę fary, a także pomodlić się przed łaskami słynącym obrazem Matki Bożej Bolesnej.

Emilija Jermolavičiūtė

To już czwarty koncert Chóru Sarmackiego w ramach projektu „Chorał Sarmacki”. Opis repertuaru można znaleźć tutaj.

Chorał Sarmacki w Bydgoszczy

          Grzegorz Gerwazy Gorczycki został już przedstawiony czytelnikom strony Projektu Muzyczno-Liturgicznego "Wschód – Zachód" (tutaj). Jego muzyka, w wykonaniu Bornus Consort, Kwartetu Wokalnego TEMPUS, Chóru sarmackiego im. Grzegorza Gerwazego Gorczyckiego i zespołu instrumentów dawnych, rozbrzmiała jeszcze raz 14. grudnia 2012 r. w Filharmonii Pomorskiej w Bydgoszczy.

           Gorczycki związany był przez kilka lat z ziemią kujawsko-pomorską, kiedy po przyjęciu święceń kapłańskich został wysłany na dwa lata (1692-1694) do Chełmna, gdzie reorganizowano wówczas tzw. Akademię Chełmińską. Prowadził tam wykłady z retoryki i poezji oraz kierował kapelą kościoła prezbiterialnego.

          Missa Rorate, Completorium i Salve Regina wybrzmiały tym razem w czasie akurat do ich wykonywania przeznaczonym, bo w Adwencie. Koncertu słuchało zacne grono melomanów bydgoskich, szczelnie wypełniając salę filharmonii. Może była to zasługa całkiem dużej reklamy w mieście...

          W chórze sarmackim śpiewały trzy osoby z Projektu: Emilija Jermolavičiūtė (sopran), Agnieszka Skórzewska (sopran), Krzysztof Hubert Olszyński (tenor).

          Mamy nadzieję, że to nie koniec koncertowania z Gorczyckim. A w repertuarze Projektu znalazł się jeden z jego utworów, Omni die dic Mariae, który śpiewamy w ramach nabożeństwa Ave vera virginitas.

Agnieszka Skórzewska

Audycję wyjaśniającą ideę koncertów "Chorał Sarmacki" można wysłuchać w Radiu PiK.

Chorał Sarmacki - emisja i koncert

          Jakiś czas temu pisaliśmy o udziale Projektowiczów w zorganizowanym przez Szkołę Śpiewania Chorału i Scholę Gregoriana Silesiensis cyklu warsztatów muzyki barokowej CHORAŁ SARMACKI (artykuł znajduje się tutaj). Otóż pojawia się kolejna okazja do wysłuchania owoców naszej pracy.

KOLEJNY KONCERT CHORAŁU SARMACKIEGO 
14 GRUDNIA W FILHARMONII BYDGOSKIEJ

Więcej informacji: http://www.ssgs.pl/aktualnosci.shtml

WRZEŚNIOWY KONCERT ZAREJESTROWANY
W STUDIU POLSKIEGO RADIA

EMITOWANY BĘDZIE 17. I 18. GRUDNIA W NOCNYM PAŚMIE 

PREZENTACJI MUZYKI POLSKIEJ "FANTAZJA POLSKA" 

W DRUGIM PROGRAMIE POLSKIEGO RADIA.

          Zapraszamy serdecznie tym bardziej, że prezentowany przez chórzystów materiał jest przeznaczony właśnie na Adwent.

Podczas koncertu w Polskim Radiu. Fot. Edmund Kuna.